Wie AI bezit, bezit Europa

Europa is de beste ter wereld in rapporten schrijven. In 2024 legde Mario Draghi een dik rapport op tafel: Europa moet honderden miljarden investeren in innovatie, anders verliezen we de technologierace. Lekker dik rapport. En dat was het.

Inmiddels zijn we twee jaar verder. Amerika en China zitten midden in een AI-wedloop om wie het machtigste land ter wereld wordt. Wie als eerste de krachtigste AI bouwt, wint niet alleen economisch, maar krijgt ook een enorme machtspositie. Welke landen geef je dan toegang tot die modellen, en wat vraag je ervoor terug? Zeggenschap over Europa?

Daarover gaat het boek Als Europa verliest, met een voorwoord van Joris Luyendijk. Een boek van 137 pagina’s dat je in een uurtje uit hebt, maar een must-read voor iedere CEO en politicus in Nederland. Het essay verscheen in juni online en ligt sinds deze maand in de winkel. Het enge is dat de werkelijkheid het verhaal al inhaalt.

Afgelopen zomer blokkeerde Washington tijdelijk de toegang van buitenlandse gebruikers, ook Europeanen, tot de nieuwste AI-modellen van Anthropic. China overweegt de buitenlandse toegang tot zijn beste modellen te beperken. En op 18 oktober dreigde de Amerikaanse ambassadeur bij de EU met ‘verwoestende’ vergelding als Brussel Starlink minder frequentieruimte geeft. Washington of Beijing hoeft maar met de vingers te knippen en Europa staat buitenspel. En dat terwijl de AI-race nog maar net is begonnen. Moet je nagaan wat er over enkele jaren gebeurt.

Het kleuterniveau van AI in Nederland

In Nederland ging het de afgelopen tijd vooral over het AI-gebruik van premier Jetten. Verder zijn we druk met rapporten over privacy en de AVG. En we discussiëren over de vraag of de AI-bubbel gaat knappen. Ja, ik denk ook dat de aandelenkoersen een keer instorten. Maar ook na de dotcomcrash bleef het internet bestaan.

Niemand in de politiek stelt de vraag die er werkelijk toe doet: wie bouwt, bezit en beheerst de technologie waarop onze economie, samenleving en democratie straks draaien?

Wat er op het spel staat

Europa heeft een immense achterstand. En als we op dit niveau blijven knutselen met houtje-touwtjeoplossingen, dan verliezen we het. Het scenario is dan: we raken veel banen kwijt door AI-concurrentie uit de VS en China, en Europese bedrijven worden opgekocht door Amerikaanse en Chinese techreuzen. Beslissingen worden niet meer in Den Haag of Brussel genomen, maar in Washington en Beijing. In Europa maken we alleen nog de keuze aan wie we onze democratische waarden gaan verkopen.

Amerikaanse bedrijven hebben nu al zo’n 70 procent van de Europese cloudmarkt in handen. Hoe gevaarlijk dat is, bleek in 2025. Na Amerikaanse sancties kon de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof volgens berichtgeving niet meer bij zijn Microsoft-account. Als dit kan bij een internationaal hof, kan het bij elke Europese overheid, elk ziekenhuis en elk bedrijf. En dan heb ik het nog niet over AI voor oorlogvoering of het hacken van vitale infrastructuur.

Wat er moet gebeuren

Het politieke debat in Nederland ging de afgelopen tien jaar vooral over stikstof, migratie en wonen. Ik ben ervan overtuigd dat AI met stip op nummer één moet staan. Het raakt onze samenleving, werkgelegenheid, kenniseconomie, onderwijs, veiligheid en uiteindelijk ook onze vrijheid.

Nederland moet weer visie en lef tonen, net als in de jaren vijftig, toen we medeoprichter waren van wat nu de Europese Unie is. Laten we kartrekker worden in hoe we dit in Europa aanpakken. Stop met bedragen van een paar honderd miljoen en trek samen met Europa direct de portemonnee: honderden miljarden in eigen rekenkracht, modellen en cloud.

Maak Europa de plek waar je AI wilt bouwen. Zorg dat Europese start-ups hier willen groeien en niet naar Amerika vertrekken. Geef ze alle ruimte om Europa op de kaart te zetten.

Europa heeft genoeg rapporten. Het is tijd om de toekomst zelf te schrijven.