Wat is de rol van de bibliotheek in het AI-tijdperk?
De bibliotheek heeft een dubbele rol: ze kan AI gebruiken om intern efficiënter te werken (zoals marktonderzoek met data) en ze is de perfecte plek om burgers mediawijs te maken. Door AI in te zetten voor persoonlijke boekentips en interactieve programmering blijft de bieb een relevante, moderne ontmoetingsplek.
Onlangs was ik te gast bij de Probiblio podcast om te praten met Maike van Pelt. We doken in een wereld die voor veel mensen nog aanvoelt als sciencefiction, maar die voor de bibliotheeksector enorme kansen biedt. Van marktonderzoek met data tot interactieve tekeningen voor kinderen: AI is de nieuwe realiteit.
Waarom ik mezelf de AI Magician noem
Tijdens het gesprek kwam mijn titel weer ter sprake. Ik noem mezelf de AI Magician omdat ik mensen wil verwonderen. Er is al genoeg negativiteit in het nieuws over privacy en banenverlies. Dat is deels terecht, maar ik wil juist de betoverende kant laten zien. AI is mijn 'derde liefde', na mijn vrouw en kinderen. Ik word er simpelweg elke dag blij van om te ontdekken hoe techniek ons werk leuker en efficiënter kan maken.
Geen schermen voor mijn eigen kinderen
Hoewel ik de hele dag met AI bezig ben, ben ik thuis heel streng. Mijn drie jonge kinderen hebben een 'geen-scherm-beleid'. Ik zie namelijk ook de gevaren, zoals de verslavende werking van social media. Wij zijn opgegroeid zonder smartphone en weten hoe het is om echt contact te hebben. Ik wil mijn kinderen meegeven dat ze in beide werelden moeten kunnen overleven: de echte en de digitale. Straks, als ze ouder zijn, zal ik ze moeten leren hoe ze AI veilig kunnen gebruiken, maar voor nu houden we het bij de echte wereld.
De stap van software naar hardware
We zitten nog midden in een pionierfase. Iedereen kent ChatGPT inmiddels wel, maar de revolutie verplaatst zich nu naar de apparaten die we dragen. Denk aan slimme brillen zoals de Meta Rayban. Die kunnen gesprekken live vertalen of voor slechthorenden een soort ondertiteling op de glazen tonen. Niet alles slaagt; de 'AI-pin' bleek bijvoorbeeld een enorme flop omdat de hardware de snelle software niet kon bijbenen. Het laat zien dat we nog volop aan het leren zijn wat wel en niet werkt.
Hoe de bibliotheek AI slim kan inzetten
Voor bibliotheken zie ik twee belangrijke routes. De eerste is intern: gebruik AI voor marktonderzoek. Je kunt openbare data van het CBS of de gemeente inladen en ChatGPT vragen om een analyse te maken van het leesniveau in een specifieke wijk. Zo weet je precies welke boeken je moet inkopen.
De tweede route is de beleving voor de bezoeker. Stel je voor dat een kind een tekening maakt, deze scant en dat de tekening vervolgens door AI tot leven komt en begint te praten. Of denk aan een app die op basis van jouw leesgeschiedenis met een pijltje precies aanwijst welk boek in de kast voor jou de perfecte match is. De bieb is allang geen stoffige plek meer, maar een hippe ontmoetingsplek waar dit soort innovaties thuishoren.
Privacy en de enorme honger naar energie
Natuurlijk bespraken we ook de schaduwkanten. 90 procent van de tools komt uit Amerika of China. Hoe zit het met je data? Mijn truc: ik plak de privacyvoorwaarden van een nieuwe tool vaak gewoon in ChatGPT en vraag: "Verkopen ze mijn gegevens?" of "Is de opslag veilig?".
En dan is er nog het milieu. AI verbruikt bizar veel stroom. In 2027 verbruikt de techniek wereldwijd misschien wel evenveel als heel Nederland. Dat is een probleem, maar ik geloof dat technologische vooruitgang ook de oplossing gaat bieden, bijvoorbeeld door te rekenen op momenten dat er een overschot is aan groene energie. Tools zoals Midjourney hebben nu al een 'relax mode' die minder resources vraagt.
De menselijke maat in de zorg en de bieb
Veel mensen vrezen voor hun baan. Banen in de klantenservice zullen inderdaad veranderen, maar menselijke communicatie wordt juist meer waard. In de bibliotheek gaat het om de passie voor boeken. AI kan een samenvatting geven, maar de persoonlijke klik van een specialist die precies aanvoelt welk verhaal jou gaat raken, is onvervangbaar. Mensen die AI beheersen gaan een enorme voorsprong hebben op de rest.
Mijn advies? Begin gewoon. Gebruik het om een vakantieroute uit te stippelen of een artikel samen te vatten. Ontdek hoe leuk het is en laat je niet afschrikken door de techniek.
